Nowości w serwisie

ZESPÓŁ FREEMANA-SHELDONA (FSS)

 

Nazwy alternatywne

  • zespół gwiżdżącej twarzy (whistling-face syndrome)

  • dystalna artrogrypoza typu 2A (distal arthrogryposis type 2A)

  • craniocarpotarsal dysplasia/dystrophy

  • windmill vane hand syndrom

Częstość występowania

Do 2002 roku zostało opisane 80 przypadków.

Podłoże genetyczne

Zespół Freemana-Sheldona może być spowodowany mutacjami w genie MYH3 w locus 17p13.1. Gen MYH3 koduje łańcuchy ciężkie miozyny-3. Białko to należy do grupy białek zwanych miozynami. Są one głównymi składnikami włókien mięśniowych, dlatego też biorą udział w skurczu mięśni. Łańcuch ciężki miozyny u zarodka jest ważny dla prawidłowego rozwoju mięśni. Jego mutacja zmniejsza zdolność komórek do skracania, prowadzi to do zakłócenia rozwoju mięśni płodu, co daje w konsekwencji przykurcze i nieprawidłowości szkieletowe. Jednak mutacje w genie MYH3 nie są specyficzne tylko dla FSS, mogą także występować w innych typach artrogrypoz takich jak zespół Sheldona – Halla. Nie jest jasne, jak mutacja w genie MYH3 może dawać inne objawy chorobowe tego zaburzenia.

Niektóre osoby z zespołem Freemana-Sheldona nie mają mutacji w genie MYH3. U tych osób, przyczyna choroby jest nieznana.

Korelacja genotypowo-fenotypowa

Występowanie cech dysmorficznych i wad funkcjonalnych jest znacznie zróżnicowane. U Twojego dziecka niekoniecznie muszę rozwinąć się wszystkie objawy związane z zespołem, jednak najbardziej typowe cechy dymorficzne twarzy oraz przykurcze dłoni z reguły występują.

Penetracja

Penetracja jest pełna, ale ekspresja zmienna. U każdego pacjenta z mutacją wystąpią objawy choroby, ale nie u każdego dziecka będę tak samo nasilone.

Badania genetyczne

Wykonuje się badanie genetyczne z limfocytów krwi obwodowej w kierunku dwóch najczęściej występujących mutacji MYH3.

Opis kliniczny i przebieg choroby

Noworodki

Po urodzeniu u Twojego dziecka występują:

  • wrodzone przykurcze kończyn

  • charakterystyczna dysmorfia twarzy

  • rozszczep podniebienia

  • niezstąpienie jąder u chłopców

  • przepukliny

Rozpoznanie kliniczne FSS stawia się na podstawie występowania przynajmniej dwóch charakterystycznych objawów dystalnej artrogrypozy oraz obecności typowej dysmorfii twarzoczaszki: małych ust, ułożonych jak do gwizdania, wydatnych fałdów nosowo-wargowych i charakterystycznego dołka w kształcie litery H lub Y występującego w okolicy bródki.

Starsze dzieci

Nieprawidłowości w obrębie głowy i twarzy:

  • mikrostomia – usta są małe z wąskimi, zaciśniętymi wargami, dziecko wygląda jakby próbowało gwizdać. Może to utrudniać spożywanie pokarmów i stwarzać trudności z połykaniem.

  • wydatna okolica nadoczodołowa z nadmiarem skóry na czole i w okolicy gałek ocznych

  • mały nos

  • skrócenie wędzidełka języka

  • nisko osadzone i zniekształcone małżowiny uszne

  • oczy są jakby zapadnięte, szeroko rozstawione, a powieki nieco obwisłe (opadanie górnych powiek, częste mruganie), może wystąpić zez

  • długa rynienka podnosowa (tj. długi odcinek między ustami a nosem)

  • dołek na brodzie w kształcie litery H lub Y

  • wysokie łukowate podniebienie (tzw. gotyckie)

  • zmarszczka nakątna

  • hipoplazja skrzydełek nosa

  • może wystąpić również stłoczenie zębów i wada zgryzu, które wraz z niewielką szparą otwarcia ust i skróconym wędzidełkiem języka mogą powodować poważne problemy z karmieniem.

Układ kostno – mięśniowy :

  • osłabione ruchy mięśni twarzy – zmniejszona mimika

  • symetryczne wady palców dłoni i stóp : kamptodaktylia – wada wrodzona polegająca na przykurczu zgięciowym jednego lub wielu palców (obraz zaciśniętej piąstki), przykurcze w innych stawach

  • częste deformacje stóp : stopy końsko szpotawe lub piętowo-koślawe

  • skolioza

  • koślawość kolan

  • łokciowe odchylenie nadgarstków i palców

  • brak lub słabe wykształcenie bruzd zgięciowych palców

  • pionowe położenie kości skokowej tworzące obraz stopy łyżwiastej

U dzieci mogą ponadto rozwinąć się także zaburzenia funkcjonalne jak:

  • W okresie niemowlęcym mogą wystąpić wymioty i problemy z karmieniem, które ustępują wraz z wiekiem. Są one związane z nieprawidłowościami w obrębie budowy twarzy.

  • utrudnione widzenie (zaburzenia pracy mięśni oka)

  • zaburzenia mowy (mowa nosowa)

  • trudności z chodzeniem, chód przypomina dzieci z MPDz (mózgowe porażenie dziecięce)

  • niedosłuch

  • Rozwój umysłowy dzieci najczęściej mieści się w granicach normy.

  • niewydolność oddechowa i niewydolność serca (głównie jako powikłania skoliozy)

  • słaby przyrost masy ciała

  • częste złamania kości długich

Wszyscy

  • Zespół ten stanowi grupę ryzyka wystąpienia hipertermii złośliwej. Charakteryzuje się ona zaburzeniem komórkowym homeostazy wapnia w przypadku zastosowania anestetyków wziewnych.

  • Może wystąpić trudna intubacji z powodu małego rozwarcia ust.

  • Zwiększone jest też ryzyko powikłań płucnych po zabiegach operacyjnych. Zauważono przypadki zapalenia płuc, ropniaka płuc, niewydolność oddechową oraz nawracające infekcje układu oddechowego.

  • Utrudniona może być również kaniulacja żył obwodowych, z uwagi na pogrubienie tkanki podskórnej.

Diagnostyka różnicowa

  • zespół Sheldona-Halla

  • zespół Schwartza-Jampela

  • zespół Mardena-Walkera

  • mózgowe porażenie dziecięce (MPDz) – u starszych dzieci

Poradnictwo genetyczne

Poradnictwo genetyczne ma na celu oszacowanie ryzyka powtórzenia się FSS i wskazanie możliwości diagnostyki prenatalnej.

Dziedziczenie

W większości przypadków choroba jest dziedziczona w sposób autosomalny dominujący, co oznacza, że jeden egzemplarz zmienionego genu w każdej komórce jest wystarczający, aby spowodować zaburzenia.

Choroba ta może mieć również autosomalnie recesywny model dziedziczenia, co oznacza, że obie kopie genu w komórce muszą mieć mutacje, żeby wystąpiły objawy choroby.

W niektórych przypadkach, wzór dziedziczenia jest nieznany.

Ryzyko dla rodziny

  1. W przypadku dziedziczenia autosomalnie dominujacego mutacja może powstać „de novo” tzn., że powstała tylko w komórkach płodu. Dziecko jest pierwszym nosicielem wadliwego genu.

  2. Nie można jednak wykluczy

  3. mutacji w komórkach germinalnych rodziców – zjawisko tzw. mozaicyzmu terminalnego (jest to występowanie wśród komórek rozrodczych rodzica części komórek z mutacją i części bez mutacji). W tym wypadku ryzyko może okazać się wyższe niż populacyjne.

  4. Jeśli natomiast, stwierdzimy u jednego z rodziców mutacje dominującą we wszystkich komórkach somatycznych, to ryzyko urodzenia kolejnego dziecka z zespołem sięga 50%.

  5. Kiedy zespól jest powodowany mutacją recesywną, ryzyko dla kolejnego dziecka będzie wynosić 25%. Nosicielami wadliwego genu są obydwoje rodziców, warunkiem koniecznym do wystąpienia zespołu jest w tym wypadku obecność 2 nieprawidłowych kopii genu. W przypadku odziedziczenia jednej kopii, dziecko jest zdrowym nosicielem tak jak rodzice.

Diagnostyka prenatalna

Istnieje możliwość przeprowadzenia nieinwazyjnej diagnostyki prenatalnej oraz inwazyjnej, w przypadku, gdy zdiagnozowano mutację warunkująca chorobę u jednego lub obojga rodziców.

Postępowanie

Fizjoterapia i chirurgia są jedynymi skutecznymi metodami leczenia zespołu.

Niemowlęta

KONSULTACJA CHIRURGICZNA

Po diagnozie pierwszą rzeczą jaka powinna być wykonana to konsultacja z chirurgiem twarzowo- szczękowym. Zabiegi chirurgiczne mają na celu poprawienie odżywiania w wieku niemowlęcym (np. gastrostomia) oraz korygują oddychanie (np. tracheotomia).

KONSULTACJA GASTROENTEROLOGICZNA

Stała opieka gastrologiczna w przypadku przewlekłych zaburzeń odżywiania. Niektóre dzieci w okresie niemowlęcym wymagają karmienia przez sondę. W ciężkich przypadkach współistniejących z zaburzeniami odżywiania i połykania, co łączy się ze słabym przyrostem na wadze, u dzieci z FSS zakłada się okresową gastrostomię (przetoka pomiędzy skórą brzucha a żołądkiem).

OPIEKA NEUROLOGICZNA I PSYCHOLOGICZNA

Stała opieka neurologiczna – mogą pojawić się opóźnienia rozwoju. Rozwój intelektualny dzieci z FSS najczęściej mieści się w granicach normy, jednak w około 20-30% opisuje się lekką postać niepełnosprawności intelektualnej. Pojawiające się opóźnienie intelektualne może być wtórne do problemów z mową i z rozwojem ruchowym. Dlatego tak ważna jest praca nad dzieckiem już od najmłodszych lat. Opieka psychologiczna nad dzieckiem jest zalecana w ciągu całego jego rozwoju, jak również nad jego rodziną. Obserwowane były przypadki współistnienia zaburzeń autystycznych u dzieci z FSS.

KONSULTACJA OTOLARYNGOLOGICZNA

Wskazane jest wykonanie subiektywnych i obiektywnych badań słuchu, a przy niedosłuchu odpowiednia korekcja.

Dzieci

FIZYKOTERAPIA

Ważna jest fizykoterapia i rehabilitacja. Pomagają one uniknąć zabiegów chirurgicznych, które w przypadku dzieci z FSS niosą większe ryzyko groźnych powikłań. Intensywna rehabilitacja ruchowa jest w stanie wyrobić w dziecku prawidłowe nawyki postawy ciała (jest to związane z nierównomiernym napięciem mięśniowym wynikającym z tego zespołu). W ramach rehabilitacji polecana jest jazda konna i noszenie specjalnych bandaży elastycznych (elastyczny kombinezon TheraTogs lub tradycyjny bandaż elastyczny).

Ponadto u dzieci z FSS obserwuje się częstsze złamania kości długich, co komplikuje rehabilitację i leczenie ortopedyczne przykurczów w stawach.

OPIEKA LOGOPEDY

Terapia logopedyczna, w przypadku zaburzeń mowy np. mowy nosowej.

KONSULTACJA STOMATOLOGICZNA I ORTODONTYCZNA

Ze względów kosmetycznych i fizjologicznych należy wziąć pod uwagę korekcję mikrostomii. Opieka stomatologiczna obejmuje – protezy zębowe oraz leczenie niedorozwoju żuchwy. Nieprawidłowości w obrębie jamy ustnej mogę prowadzić do zaburzeń odżywiania oraz problemów z oddychaniem.

KONSULTACJA CHIRURGICZNA

Chirurgia plastyczna – korekcja twarzy, rąk i stóp. Są to trudne przypadki, niejednokrotnie efekty operacji nie są zadowalające i trwałe. Korekcji chirurgicznej mogą wymagać także niezstąpienie jąder i przepukliny. Wady postawy wynikające z tego zespołu leczy się operacyjnie dopiero w ostateczności, skuteczniejsza i bardziej bezpieczna jest fizykoterapia i rehabilitacja.

KONSULTACJA ORTOPEDYCZNA

Zabiegi ortopedyczne – korekcja stóp końsko-szpotawych, przykurczów w stawach i skrzywień kręgosłupa. Skolioza może nieść ze sobą wiele powikłań, takich jak trudności z oddychaniem, zaburzenia pracy serca czy stłoczenia narządów jamy brzusznej. Leczenia skoliozy polega głównie na rehabilitacji i noszeniu specjalnych gorsetów, w ostateczności leczeniu operacyjnym. Ze względu na częste złamania kości, komplikujące także leczenie rehabilitacyjne, mogą być konieczne liczne wizyt w gabinecie ortopedycznym.

KONSULTACJA OKULISTYCZNA

Zabiegi okulistyczne przy współistniejącym zezie lub/i opadaniu powiek. Zaburzenia pracy mięśni oka mogą powodować problemy z widzeniem. Ważne jest aby wcześnie zostało to skorygowane.

Dorośli

  • kontynuacja odpowiedniej opieki specjalistycznej

  • pomoc w wyborze zawodu, specjalne programy edukacyjne

Wszyscy

  • zabezpieczenie w urządzenia wspomagające poruszanie (np. protezy, wózek inwalidzki)

  • Edukacja: Nie ma przeciwwskazań aby Twoje dziecko uczęszczało do zwykłej szkoły. Upewnij się, że wybrana przez Ciebie placówka jest dostosowana do potrzeb Twojego dziecka.

  • Pamiętaj o uprzedzeniu lekarzy anestezjologów (przy ewentualnych zabiegach w znieczuleniu ogólnym) o możliwości wystąpienie hipertermii złośliwej. Alternatywą w znieczuleniu pacjentów z FSS może być znieczulenie podpajęczynówkowe. Często jednak ten rodzaj znieczulenia jest niemożliwy z uwagi na wiek pacjenta, niedostateczną współpracę z lekarzem, skrzywienie kręgosłupa oraz często występujący zamknięty rozszczep kręgosłupa .

  • Pamiętaj również o utrudnionej intubacji oraz kaniulacji żył. Ma to znaczenia dla odpowiedniej opieki medycznej chorego z FSS.

Zasoby internetowe

www.fsrgroup.org

http://ghr.nlm.nih.gov/condition/freeman-sheldon-syndrome

www.gen.org.pl – zespół Freeman-Sheldon

 Piśmiennictwo

1. Freeman E.A., Sheldon J.H.: Cranio-carpo-tarsal dystrophy. Arch. Dis. Child., 1938, 13, 75, 277-283.

 2. Toydemir R.M., Rutherford A., Whitby F.G., Jorde L.B., Carey J.C., Bamshad M.J.: Mutations in embryonic myosin heavy chain (MYH3) cause Freeman-Sheldon syndrome and Sheldon-Hall syndrome. Nat. Genet., 2006, 38, 5, 561-5.

3. Toydemir R.M., Bamshad M.J.: Sheldon-Hall syndrome. Orphanet. J. Rare. Dis., 2009, 4, 11.

4. Stevenson D.A., Carey J.C., Palumbos J., Rutherford A., Dolcourt J., Bamshad M.J.: Clinical characteristics and natural history of Freeman-Sheldon syndrome. Pediatrics., 2006, 117, 3, 754-62.

 opracowała Karolina Palej

O stowarzyszeniuDla rodziców Porady specjalistów