Nowości w serwisie

Zespół Nicolaides i Baraitsera (NCBRS)

 

Częstość występowania

Częstość występowania jest nieznana.

 

Podłoże genetyczne

Zespół Nicolaides i Baraitsera wywołany jest heterozygotycznymi mutacjami genu SMARCA2, który położony jest na krótkim ramieniu chromosomu 9 w pozycji 9p24.3. Gen SMARCA2 pełni ważną role w różnicowaniu komórek oraz w rozwoju układu nerwowego. Jedyną znaną chorobą związaną z mutacjami genu SMARCA2 jest zespół Nicolaides i Baraitsera. Istnieją doniesienia, że gen ten może mieć związek ze zwiększoną podatnością na schizofrenię.

 

Korelacja genotypowo-fenotypowa

Ze względu na niewielką liczbę pacjentów oraz niedawne (2011 r.) odkrycie genu odpowiedzialnego za zespół Nicolaides i Baraitsera nie określono zależności między typem mutacji a obrazem klinicznym. W jednym z artykułów zauważono, że u pacjenta z delecją (ubytkiem) wewnątrz genu występuję głębszy poziom niepełnosprawności intelektualnej niż u pacjentów z mutacjami punktowymi. Zwrócono tez uwagę na kilku pacjentów z dużymi delecjami (9 pacjentów) i dużymi duplikacjami (4 pacjentów) u których nie zaobserwowano typowego objawu zespołu NCBRS – rzadkich włosów. W literaturze opisuje się także inne geny u pacjentów z NCBRS.

 

Badania genetyczne

W Polsce nie ma możliwości wykonania badania molekularnego w kierunku zespołu Nicolaides i Baraitsera. Diagnostyka taka jest możliwa jedynie odpłatnie, w pojedynczych ośrodkach europejskich.

 

Poradnictwo genetyczne

Dziedziczenie i ryzyko dla rodziny

Większość przypadków NCBRS występuje sporadycznie, co oznacza, że choroba nie została odziedziczona od rodziców, a ryzyko jej powtórzenia u kolejnych dzieci jest niskie. Jak dotąd nie opisano przypadków mozaicyzmu germinalnego (rzadka sytuacja, gdy mutacja obecna jest jedynie w komórkach gonad jednego z rodziców rodziców). W takich przypadkach zespół dziedziczyć się będzie w sposób autosomalny dominujący.

Ryzyko powtórzenia zespołu u innych członków rodziny jest niskie (populacyjne).

 

Diagnostyka prenatalna

W Polsce nie ma możliwości wykonania badania prenatalnego w kierunku NCBRS. Jeżeli mutacja jest znana istnieje możliwość badania w ośrodkach zagranicznych.

 

 

Opis kliniczny i przebieg choroby

 

Rozwój intelektualny

W okresie niemowlęcym u wszystkich osób z NCBRS występuje opóźnienie rozwoju psychoruchowego. Najtrudniejszy jest rozwój mowy, która często pozostaje znacznie ograniczona (może być zawężona do kilku – kilkunastu słów). Niektóre osoby z NCBRS nigdy nie zaczną mówić, opisano też trzy przypadki utraty zdolności mówienia.

Większość osób z zespołem porusza się samodzielnie, są w stanie posługiwać się rękami.

Rozwój intelektualny jest opóźniony najczęściej w stopniu znacznym lub umiarkowanym.

 

Wzrost

Noworodki zazwyczaj rodzą się w stanie dobrym z prawidłową masą ciała i obwodem główki. U niektórych pacjentów już po urodzeniu obserwowana jest niska masa urodzeniowa i małogłowie.

U dzieci oraz u dorosłych wzrost jest poniżej 50 centyla, zazwyczaj występuje niedobór wzrostu i małogłowie (wzrost i obwód głowy poniżej 3 centyla).

 

Dysmorfia

  • trójkątna twarz

  • wąski grzbiet nosa rozszerzający się w części dolnej

  • czubek nosa lekko uniesiony

  • nozdrza pogrubiałe

  • szeroka, długa rynienka nosowo-wargowa

  • wysunięta warga górna z wąską czerwienią wargową

  • wywinięta, pogrubiała czerwień wargowa wargi dolnej

  • szerokie usta

  • z czasem dolna część twarzy, zwłaszcza łuk żuchwy, poszerza się.

 

Owłosienie:

  • u noworodka: niska linia owłosienia na czole, nadmiar włosów na twarzy, zwłaszcza na skroniach (hipertrichosis), z czasem objaw zanika, u niektórych osób nadmiar włosów może się utrzymywać

  • rzadkie włosy na głowie zazwyczaj widoczne są już u niemowląt, tempo wzrostu wydaje się być prawidłowe, ale zmniejsza się ilość włosów na głowie,

  • przerzedzenie włosów najbardziej widoczne jest od drugiej dekady życia

  • u dorosłych włosy najczęściej są bardzo rzadkie, jednak przerzedzenie może być słabo zauważalne, ilość włosów z wiekiem może się też zwiększać.

  • brwi mogą być nieznacznie zmniejszone, rzęsy są prawidłowe, dobrze widoczne, mogą być gęste i długie.

  • rozwój owłosienia łonowego jest prawidłowy.

 

Skóra:

  • blada, wrażliwa,

  • dobrze widoczne żyły podskórne, szczególnie na twarzy i na kończynach

  • zmarszczki na twarzy, szczególnie dobrze widoczne na policzkach podczas uśmiechu, na szyi i na kończynach.

  • wyprysk na skórze, mocno nasilony

  • skóra pod oczodołami z czasem staje się wiotka, pojawiają się na niej bruzdy

 

Dłonie i stopy

  • początkowo cechy dysmorficzne są nieznaczne

  • z czasem dochodzi do poszerzenia końcowych (dystalnych) paliczków

  • opuszki płodowe u palców dłoni

  • opuchnięcie stawów międzypaliczkowych

  • u osób starszych dyskomfort przy biernych ruchach palców

  • odstęp sandałowy u stóp

  • na zdjęciach rentgenowskich: krótkie paliczki, kości śródręcza i śródstopia, zwłaszcza palców 4 i 5, spłaszczenie kręgów i krążków międzykręgowych

 Inne

  • skolioza

  • zęby i paznokcie są prawidłowe

  • słaby rozwój piersi u kobiet

 

Wady wrodzone

U większości chłopców występuje wnętrostwo.

Sporadycznie opisywane były wady narządów wewnętrznych jak: wady serca, przepukliny pępkowa i pachwinowa i refluks pęcherzowo-moczowodowy.

 

Padaczka

U większości osób z NCBRS występuje padaczka. Średni wiek pojawienia się objawów wynosi 18 msc . Obraz napadów może być zmienny, nawet u jednego chorego. Z czasem może dojść do pogorszenia objawów, pacjenci wymagają stosowania wielu leków, często z niewielkim skutkiem.

 

Zachowanie

  • Pogodny, przyjacielski charakter

  • Mogą występować napady złości, agresja i autoagresja

  • Zachowania ze spektrum autyzmu

  • Znaczne zaburzenia koncentracji

  • Mała wrażliwość na ból

 

 

Diagnostyka różnicowa

  • Zespół Coffina i Siris

  • Deficyt biotynidazy

  • Mikrodelecja 2q37

  • Trichothiodystrofia

  • Zespół Williamsa (noworodki, małe dzieci)

 

Postępowanie

Nie ma zaleconego specjalnego postępowania u osób z zespołem Nicolaides i Baraitsera. Wskazana jest stała wielospecjalistyczna opieka pediatryczna, neurologiczna, rehabilitacyjna, psychologiczna i logopedyczna.

 

OPIEKA NEUROLOGICZNA

Opieka neurologiczna wskazana jest przede wszystkim ze względu na padaczkę. Wskazana jest obserwacja rodzaju i częstości napadów oraz wykonywanie kontrolnych badań EEG, ze względu na możliwość pogorszenia przebiegu choroby.

U dzieci z NCBRS zalecany jest też rezonans magnetyczny głowy w celu wykluczenia zaburzeń w obrębie mózgowia.

 

OPIEKA DERMATOLOGICZNA

W przypadku pojawienia się wyprysku skórnego (grudki, pęcherzyki, świąd, obrzęk skóry i tkanki podskórnej) wskazana jest konsultacja dermatologiczna oraz odpowiednie leczenie.

Nie stosuje się środków poprawiających wzrost włosów.

 

OPIEKA ORTOPEDYCZNA

Konsultacja i opieka ortopedyczna są wskazane w celu wyjaśnienia zmian w obrębie dłoni (poszerzenie paliczków, opuchnięcie stawów) oraz gdy pojawi się skrzywienie kręgosłupa.

 

OPIEKA REHABILITACYJNA

Opieka rehabilitacyjna jest istotna już w okresie niemowlęcym w celu poprawy rozwoju psychoruchowego. Nie są zalecane jakieś konkretne zabiegi, wybór sposobu rehabilitacji jest uwarunkowany stanem dziecka, jego reakcją na ćwiczenia i preferencjami rodziców. W wieku późniejszym rehabilitacja wpływa na poprawę funkcjonowania dziecka w zakresie motoryki małej i poruszania się i zapobiega skrzywieniu kręgosłupa. Warto zwrócić uwagę na rehabilitację dłoni.

 

OPIEKA PSYCHOLOGICZNA

Zespół Nicolaidesa i Baraitsera związany jest z niepełnosprawnością intelektualną, zazwyczaj znaczną lub głęboką, rzadziej umarkowaną. Zaburzenia zachowania (cechy autystyczne, trudności z koncentracją) mogą utrudniać kontakt z dzieckiem i jego funkcjonowanie w środowisku. Właściwa opieka psychologiczna i pedagogiczna

 

OPIEKA LOGOPEDYCZNA

Rozwój mowy jest bardzo trudny. U większości osób z NCBRS mowa jest znacznie ograniczona, niektóre osoby nigdy nie zaczną mówić. Ćwiczenia logopedyczne, zwłaszcza w okresie niemowlęcym, usprawniają aparat mowy i dzięki czemu dzieci mogą mówić więcej, a mowa staje się bardziej zrozumiała.

 

 

Wybrana literatura

  1. Sousa SB, Abdul-Rahman OA, Bottani A, et al. Nicolaides–Baraitser syndrome: Delineation of the phenotype. Am J Med Genet Part A, 2009, 149A:1628–1640

  2. Wolff D, Endele S, Azzarello-Burri S, et al. In-Frame Deletion and Missense Mutations of the C-Terminal Helicase Domain of SMARCA2 in Three Patients with Nicolaides-Baraitser Syndrome. Mol Syndromol. 2012 Apr;2(6):237-244

 

opracowała lek. Aleksandra Jakubiak

O stowarzyszeniuDla rodziców Porady specjalistów